Tailcat vs Tailscale vs Headscale: kiedy który wybrać?
Tailcat to sam plan danych Tailscale: bez konta, tailnetu i roota. Sprawdź, kiedy wystarczy do kopii pliku lub portu, a kiedy lepszy jest Tailscale albo Headscale na VPS.
Tailcat, Tailscale czy Headscale: krótka odpowiedź
Tailcat to narzędzie w stylu netcat, które przesyła dane przez plan danych Tailscale, ale bez jego planu kontroli. Nie potrzebuje konta, uprawnień roota ani tailnetu, więc nadaje się do jednorazowego kopiowania pliku lub przekierowania portu między dwiema maszynami. Headscale zastępuje tylko plan kontroli, a Tailscale to cały produkt z kontami i regułami dostępu. Do stałego dostępu do VPS i do sieci zespołu wybierz Tailscale albo Headscale.
Tailscale ogłosił tailcat na swoim blogu 31 sierpnia 2026 roku. Kod jest otwarty. Plik LICENSE w repozytorium podaje licencję BSD-3-Clause. Ten przewodnik opisuje wersję v0.7.0, najnowszą na stronie wydań w dniu 16 listopada 2026. Jeśli nie znasz jeszcze samego Tailscale, zacznij od tekstu czym jest Tailscale i jak działa tailnet.
Plan danych i plan kontroli: podział, który decyduje o wszystkim
Każda sieć w stylu Tailscale ma dwie części. Plan danych (data plane) szyfruje i przenosi pakiety. W Tailscale to WireGuard, przechodzenie przez NAT (network address translation, translację adresów) oraz przekaźniki DERP. Przekaźnik DERP to serwer, który przekazuje zaszyfrowany ruch, gdy dwa urządzenia nie mogą połączyć się bezpośrednio. Plan kontroli (control plane) to serwer koordynacyjny. Loguje użytkowników, rozdaje klucze publiczne i adresy, a także pilnuje reguł dostępu.
Narzędzia z tytułu, plus zwykły WireGuard dla porównania, dzielą te części tak:
- Tailscale to oba plany. Plan kontroli prowadzi firma Tailscale, a ty logujesz się kontem.
- Headscale to własny plan kontroli. Klienci to zwykłe aplikacje Tailscale, a ruch dalej idzie przez WireGuard.
- Tailcat to sam plan danych. Nie ma serwera koordynacyjnego, więc nie ma kont, tailnetu ani reguł w panelu.
- Zwykły WireGuard to sam tunel. Klucze, adresy i NAT ustawiasz ręcznie.
README tailcat opisuje go jako bibliotekę i narzędzie CLI działające w przestrzeni użytkownika. Blog Tailscale dodaje, że tailcat zawsze działa tylko w przestrzeni użytkownika i nigdy nie zmienia konfiguracji sieci systemu. Nie dodaje tras i nie zmienia DNS. Dlatego nie potrzebuje roota. Blog pisze też o braku adresów IP, z jednym zastrzeżeniem: w pakietach są adresy IPv6 wyliczone z klucza publicznego, tylko użytkownik ich nie widzi. Zamiast adresu IP masz adres tailcat, długi ciąg zaczynający się od tc. Jak WireGuard wiąże klucz z adresem, wyjaśnia tekst o routingu opartym na kluczach w WireGuard.
Które narzędzie do którego zadania
Jednorazowa kopia pliku lub przekierowanie portu
To jest zadanie dla tailcat. Masz otwarte dwie powłoki na dwóch maszynach, na przykład laptop w domu i serwer u klienta. Nie chcesz instalować agenta, zakładać konta ani prosić administratora o roota. Uruchamiasz tailcat, kopiujesz adres, robisz swoje i zamykasz proces. Autor wpisu na blogu Tailscale opisuje ten sam przypadek: dwie otwarte powłoki na dwóch maszynach w dwóch bardzo różnych miejscach.
Stały dostęp do własnego VPS
Tu lepiej sprawdzi się Tailscale albo Headscale. Klient Tailscale działa jako usługa systemowa i ma stały adres w tailnecie. Tailcat też może mieć stały adres dzięki zapisanemu kluczowi, ale proces uruchamiasz i pilnujesz sam. Każdy dostęp zabezpieczasz też osobno, flagą --allow albo kluczami SSH. Jeśli nie chcesz zależeć od serwera koordynacyjnego firmy, postaw własny serwer Headscale na VPS.
Sieć dla zespołu
Tu wybór jest prosty: Tailscale albo Headscale. Zespół potrzebuje kont, możliwości odebrania dostępu jednej osobie i reguł, kto co może otworzyć. README tailcat opisuje kontrolę dostępu tylko na dwa sposoby: listę kluczy klientów w --allow i klucze SSH. Centralnej polityki dostępu nie opisuje.
Według cennika Tailscale (stan na 16 listopada 2026) plan Personal kosztuje 0 USD. Obejmuje do 6 użytkowników i nielimitowaną liczbę urządzeń użytkowników. Plan Standard kosztuje 8 USD za użytkownika miesięcznie, a Premium 18 USD. Szczegóły są w tekście limity darmowego planu Tailscale.
Headscale to otwarta, samodzielnie hostowana implementacja serwera kontroli Tailscale. Obsługuje jedną sieć, czyli jeden tailnet. Najnowsze wydanie na GitHubie to v0.29.7 z 30 października (stan na 16 listopada 2026).
Instalacja tailcat 0.7.0 na Ubuntu z pakietu .deb
Wydanie v0.7.0 na GitHubie zawiera pakiety .deb i .rpm dla amd64, arm64 i armv7, archiwa .tar.gz oraz plik checksums.txt z sumami SHA-256. CHANGELOG datuje to wydanie na 19 września 2026, a strona wydań pokazuje 20 września. Ta różnica może wynikać ze strefy czasowej, w której strona wyświetla datę.
Projekt nie opisuje procedury sprawdzania sum. Poniższe kroki to zwykłe polecenia Ubuntu, które uruchamiasz sam. Najpierw sprawdź architekturę:
dpkg --print-architectureWynik amd64 oznacza pakiet linux_amd64, arm64 oznacza linux_arm64, a armhf odpowiada linux_armv7. Teraz pobierz pakiet i sumy do pustego katalogu, sprawdź sumę i zainstaluj pakiet:
mkdir -p ~/tailcat-0.7.0 && cd ~/tailcat-0.7.0
curl -fLO https://github.com/tailscale/tailcat/releases/download/v0.7.0/tailcat_0.7.0_linux_amd64.deb
curl -fLO https://github.com/tailscale/tailcat/releases/download/v0.7.0/checksums.txt
sha256sum -c --ignore-missing checksums.txt
sudo apt install ./tailcat_0.7.0_linux_amd64.debsha256sum powinien wypisać tailcat_0.7.0_linux_amd64.deb: OK. Słowo FAILED oznacza, że plik jest uszkodzony albo podmieniony. Wtedy usuń go i nie instaluj. Flaga --ignore-missing jest potrzebna, bo checksums.txt wymienia wszystkie pliki wydania, a ty pobrałeś tylko jeden. Zapis ./ przed nazwą pliku mówi apt, że to plik lokalny, a nie nazwa pakietu z repozytorium.
sudo potrzebujesz tylko do instalacji pakietu. Sam tailcat działa jako zwykły użytkownik. Na maszynie, na której nie masz roota, pobierz archiwum tailcat_0.7.0_linux_amd64.tar.gz, sprawdź jego sumę tak samo, rozpakuj je poleceniem tar xzf i uruchom plik tailcat z rozpakowanego archiwum.
Przed użyciem jakiejkolwiek flagi z tego tekstu sprawdź ją w pomocy zainstalowanej wersji:
tailcat --helpFlagi w tym tekście pochodzą z README i kodu źródłowego tagu v0.7.0. Projekt jest młody i szybko się zmienia, więc pomoc twojej wersji ma pierwszeństwo przed tym tekstem.
Plik INSTALL.md podaje też inne metody: brew install tailcat, scoop install tailcat, obraz ghcr.io/tailscale/tailcat, go install github.com/tailscale/tailcat/cmd/tailcat@latest oraz Nix. Pamiętaj, że @latest i tag obrazu latest nie przypinają wersji 0.7.0. Jeśli chcesz zgodności z tym tekstem, użyj tagu v0.7.0.
Pierwsze użycie: dwie powłoki, jeden adres
Najprostszy przykład z README to przesłanie tekstu między dwiema maszynami. Na pierwszej maszynie uruchom samo polecenie:
tailcatWedług README serwer wypisuje nowy adres zaczynający się od tc i czeka. Skopiuj ten adres. Na drugiej maszynie wyślij tekst:
echo hello | tailcat tcXXXXXXXXXPierwsza maszyna powinna wypisać hello. Tu i dalej tcXXXXXXXXX oznacza twój adres.
Udostępnienie lokalnego portu wygląda tak. Na serwerze uruchom:
tailcat serve 8080Na kliencie przekieruj lokalny port 18080 na port 8080 serwera i sprawdź go:
tailcat forward tcXXXXXXXXX 18080:8080
curl http://127.0.0.1:18080/curl uruchom w drugim terminalu, bo forward działa, dopóki go nie zamkniesz. Odpowiedź usługi z portu 8080 serwera oznacza, że tunel działa. README podaje, że forward domyślnie nasłuchuje tylko na 127.0.0.1, więc inne maszyny w twojej sieci go nie widzą. Flagę --bind=0.0.0.0 dodaj tylko wtedy, gdy one naprawdę muszą się połączyć.
Kopiowanie pliku działa podobnie. Na maszynie odbiorcy uruchom tailcat recv ~/inbox. Na maszynie nadawcy uruchom tailcat cp report.pdf tcXXXXXXXXX: z adresem odbiorcy.
Domyślnie każde uruchomienie serwera tworzy nowy klucz w pamięci i nowy adres, którego nikt wcześniej nie widział. Po zamknięciu procesu pod starym adresem nikt już nie słucha. Przy jednorazowej pracy to zaleta.
Stały adres daje zapisany klucz:
tailcat genkey --key=defaultREADME podaje, że klucz trafia do ~/.config/tailcat/keys/default.private.json, a adres zostaje taki sam po restarcie serwera. Listę kluczy pokazuje tailcat genkey --list, a klucz usuwa tailcat genkey --delete --key=default. README ostrzega jednak: każdy, komu kiedykolwiek dałeś ten adres, połączy się z każdym przyszłym serwerem na tym kluczu. Chroni przed tym tylko flaga --allow, opisana niżej.
Połączenie bezpośrednie czy przez przekaźnik: jak to sprawdzić
Ruch tailcat może iść bezpośrednio między maszynami albo przez przekaźnik DERP. Dokumentacja Tailscale opisuje DERP jako ścieżkę zapasową, wolniejszą od połączenia bezpośredniego. W tailcat ma to większe znaczenie, bo publiczne przekaźniki tailcat mają limity przepustowości.
Sprawdzisz to poleceniem z README:
tailcat ping --until-direct tcXXXXXXXXXKażda odpowiedź (pong) mówi, czy przyszła przez przekaźnik DERP, czy ścieżką bezpośrednią. Przy ścieżce bezpośredniej odpowiedź podaje adres IP i port drugiej strony. Flaga --until-direct każe pingować dalej, aż przyjdzie odpowiedź ścieżką bezpośrednią. W kodzie v0.7.0 domyślny limit czasu --timeout wynosi 10 sekund. Jeśli przez ten czas wszystkie odpowiedzi przychodzą przez DERP, twoje połączenie jest przekazywane.
Uwaga na różnicę między narzędziami. W tailcat flaga --until-direct jest domyślnie wyłączona, a w tailscale ping domyślnie włączona. W Tailscale stan połączenia pokazuje też tailscale status. Połączenie bezpośrednie ma tam adres IP drugiej strony, a przekazywane ma słowo relay i kod miasta serwera DERP. Więcej o tym w tekście dlaczego Tailscale zwalnia: połączenie bezpośrednie czy przez przekaźnik.
Kiedy połączenie bezpośrednie się nie uda
Dokumentacja Tailscale mówi jasno: bezpośrednie połączenie jest niemożliwe, gdy oba urządzenia są za trudnym NAT-em (hard NAT). Typowa sytuacja do sprawdzenia to laptop na hotspocie z telefonu i drugi komputer na łączu, które operator daje za CGNAT (carrier-grade NAT, czyli NAT po stronie operatora). Nie wiesz z góry, jaki NAT stosuje twój operator, a sama nazwa operatora niczego nie przesądza. Nie zgaduj. Uruchom tailcat ping --until-direct i przeczytaj odpowiedź.
Najprostsze wyjście to jedna strona z publicznym adresem. VPS z publicznym adresem IPv4 na interfejsie nie stoi za NAT-em, więc warunek „trudny NAT po obu stronach” nie jest spełniony. Firewall dostawcy może jednak blokować UDP, więc i tak sprawdź to pingiem. Jeśli twoje domowe łącze w ogóle nie przyjmuje połączeń przychodzących, przyda się też odwrotny tunel przez VPS, gdy jesteś za CGNAT. Gdy ruch mimo wszystko idzie przez przekaźnik, możesz postawić własny DERP.
Własny przekaźnik DERP na VPS
Według README publiczne przekaźniki tailcat są darmowe, ale mają limity przepustowości. Nie mają SLA (service level agreement, umowy o poziomie usług) ani docelowej przepustowości. README dodaje, że Tailscale może odebrać do nich dostęp w dowolnej chwili i z dowolnego powodu. Blog Tailscale pisze, że flota przekaźników dla tailcat jest dławiona i działa tylko w kilku regionach świata.
Jeśli ruch regularnie idzie przez przekaźnik, własny DERP na VPS to rozsądny krok. To też najlepsze zastosowanie VPS w świecie tailcat. README tailcat podaje warunek: przekaźnik potrzebuje nazwy hosta z certyfikatem TLS (transport layer security), a derper potrafi sam pobrać certyfikat z Let's Encrypt. Dokumentacja Tailscale o własnych serwerach DERP wymaga portów 80/tcp (HTTP), 443/tcp (HTTPS) i 3478/udp (STUN, czyli wykrywanie publicznego adresu za NAT-em). Port HTTP musi być standardowy, innego numeru nie ustawisz.
Najpierw ustaw rekord DNS, na przykład derp.example.com, na publiczny adres VPS. Potem otwórz porty i zbuduj derper ze źródeł, bo tak każe dokumentacja Tailscale. Potrzebujesz do tego narzędzi Go. Jeśli go install zgłosi, że twoja wersja Go jest za stara, zainstaluj nowszą z go.dev.
sudo ufw allow 80/tcp
sudo ufw allow 443/tcp
sudo ufw allow 3478/udp
go install tailscale.com/cmd/derper@latest
sudo ~/go/bin/derper --hostname=derp.example.comgo install zapisuje plik w ~/go/bin, a sudo nie szuka programów w twoim katalogu domowym, dlatego ostatnia linia podaje pełną ścieżkę. Te same porty otwórz w panelu firewalla dostawcy, jeśli go masz. Dokumentacja Tailscale przypomina, że własne serwery DERP trzeba co jakiś czas aktualizować. Radzi też najpierw ustalić, dlaczego połączenia bezpośrednie się nie udają. Nie sprawdzaliśmy, czy derper z @latest współpracuje z tailcat 0.7.0. Jedynym źródłem tego połączenia jest README tailcat.
Następnie na serwerze tailcat wygeneruj klucz, który wskazuje twój przekaźnik jako region, i uruchom usługę:
tailcat genkey --key=default --region=derp.example.com
tailcat serve 22Według README klienci nie potrzebują wtedy żadnych dodatkowych flag. Nazwa przekaźnika jest zapisana w adresie, więc klient nie łączy się ani z przekaźnikami Tailscale, ani z ich mapą DERP. Kilka przekaźników podajesz po przecinku w --region. Przy większej flocie udostępniasz własną mapę DERP w JSON i wskazujesz ją obu stronom flagą --derpmap-url albo zmienną TAILCAT_DERPMAP_URL. Pamiętaj, że tailcat serve 22 bez --allow wpuszcza na port 22 każdego, kto zna adres.
Headscale ma tu inne ustawienia domyślne. Jego dokumentacja podaje, że ładuje publiczną mapę DERP Tailscale, a wbudowany serwer DERP jest wyłączony. Headscale z domyślną konfiguracją używa więc przekaźników Tailscale, choć plan kontroli masz własny. Własne przekaźniki ustawiasz w sekcji derp konfiguracji.
Tailcat na Androidzie i iPhonie
README nie obiecuje obsługi urządzeń mobilnych. Jedyna wzmianka o Androidzie to przykład przekierowania portu adb telefonu w sieci lokalnej. CHANGELOG wersji 0.7.0 ma dwa wpisy o Androidzie: poprawkę parsowania argumentów w Termux i informację, że linuksowe pliki binarne działają uruchomione bezpośrednio na Androidzie. Aplikacji więc nie ma. Na Androidzie zostaje Termux i linuksowy plik binarny z archiwum .tar.gz.
O iOS nie znaleźliśmy żadnej wzmianki ani w README, ani w CHANGELOG. Jeśli potrzebujesz iPhone'a w sieci, użyj Tailscale albo Headscale. Dokumentacja Headscale opisuje konfigurację oficjalnych klientów Tailscale także na iOS.
Model zagrożeń: co daje wyciek adresu i czego tailcat nie zastąpi
Adres to sekret na okaziciela. README nazywa domyślny adres „secret bearer capability”, bo zawiera klucz wstępnie współdzielony WireGuarda (pre-shared key, PSK). Kto zna adres, ten może się połączyć. Nie potrzebuje hasła ani konta. Dostaje dostęp do wszystkiego, co udostępnia serve, czyli portów, plików albo powłoki. Przy tailcat serve no-auth-ssh README pisze wprost, że adres jest poświadczeniem: kto go pozna, dostaje powłokę jako użytkownik, który uruchomił serwer. Dlatego nie wklejaj adresu do publicznych zgłoszeń, czatów ani logów.
Flaga --allow zamyka dostęp do listy kluczy. Na kliencie wygeneruj własny klucz tożsamości. README podaje, że polecenie wypisuje jego klucz publiczny do list --allow:
tailcat genkey --client --key=client-defaultNa serwerze podaj ten klucz z prefiksem nodekey:. Kilka kluczy oddziel przecinkami:
tailcat serve --allow=nodekey:cfb6bf...ddfd16 22cfb6bf...ddfd16 to skrócony przykład z README. Wpisz tam pełny klucz swojego klienta. Według README tylko klucze z listy mogą dokończyć uzgadnianie połączenia (handshake). Sam wyciek adresu nie wystarcza wtedy do połączenia. Wartość none nie wpuszcza nikogo.
serve ssh nie ruszy bez kluczy SSH. Polecenie tailcat serve ssh bez --ssh-authorized-keys kończy się błędem. Każde źródło kluczy musi istnieć, dać się pobrać i zawierać poprawne linie kluczy publicznych, inaczej serwer nie wystartuje:
tailcat serve --ssh-authorized-keys="$HOME/.ssh/authorized_keys" sshDNS publikuje adres. Adres tailcat możesz zapisać w rekordzie DNS TXT i łączyć się po nazwie domeny. Rekord TXT jest publiczny, więc taki serwer musi uwierzytelniać klientów przez --allow albo --ssh-authorized-keys. Według CHANGELOG serwer v0.7.0 ostrzega o tym. README dodaje, że tailcat ssh dla nazwy z DNS najpierw sprawdza, czy obcy mógłby się zalogować, i wtedy odmawia połączenia.
Nie wyłączaj PSK. Klucze wstępnie współdzielone są domyślnie włączone i README mocno je zaleca. Wyłączenie ich flagą --psk=false usuwa ochronę post-kwantową. Usuwa też ochronę przed operatorami publicznych przekaźników DERP, którzy widzą klucze publiczne stron.
Tailcat nie zastępuje ACL. README opisuje tylko dwa mechanizmy dostępu: --allow i klucze SSH. Każdy serwer ma własną listę. README nie opisuje miejsca, w którym jednym ruchem odbierzesz dostęp osobie odchodzącej z zespołu. Musisz zmienić listę na każdym serwerze albo wygenerować nowy klucz, czyli nowy adres. W tailnecie listy kontroli dostępu (ACL, access control lists) i tagi działają centralnie, w planie kontroli. Co plan kontroli Tailscale widzi, a czego nie, opisuje tekst czy Tailscale jest bezpieczny.
FAQ
Czy tailcat zastępuje Tailscale albo Headscale?
Nie. Tailcat to plan danych Tailscale bez planu kontroli. Nie ma kont, tailnetu ani centralnych reguł dostępu. Nadaje się do jednorazowej pracy między dwiema maszynami, na przykład do kopii pliku lub przekierowania portu bez roota. Do stałego dostępu do VPS i do sieci zespołu wybierz Tailscale albo Headscale, który zastępuje sam plan kontroli.
Czy tailcat działa na Androidzie i iPhonie?
README tailcat nie obiecuje obsługi urządzeń mobilnych i nie ma aplikacji. CHANGELOG wersji 0.7.0 podaje, że linuksowe pliki binarne działają uruchomione bezpośrednio na Androidzie, i poprawia parsowanie argumentów w Termux. O iOS nie znaleźliśmy żadnej wzmianki. Na iPhonie użyj Tailscale albo Headscale z oficjalnym klientem Tailscale.
Jak sprawdzić, czy tailcat łączy się bezpośrednio, czy przez przekaźnik?
Uruchom tailcat ping --until-direct z adresem drugiej strony. Każda odpowiedź mówi, czy przyszła przez przekaźnik DERP, czy ścieżką bezpośrednią. Jeśli przez domyślne 10 sekund wszystkie odpowiedzi idą przez DERP, połączenie jest przekazywane i ograniczają je limity publicznych przekaźników. Wtedy spróbuj z VPS z publicznym adresem albo postaw własny przekaźnik derper.
Czy Headscale korzysta z serwerów Tailscale?
Plan kontroli w Headscale jest twój, więc logowanie i klucze nie przechodzą przez firmę Tailscale. Dokumentacja Headscale podaje jednak, że domyślnie ładuje publiczną mapę DERP Tailscale, a wbudowany serwer DERP jest wyłączony. Bez zmian w sekcji derp ruch przekazywany idzie więc przez przekaźniki Tailscale.
Co może zrobić ktoś, kto pozna mój adres tailcat?
Adres zawiera klucz wstępnie współdzielony, więc README nazywa go sekretem na okaziciela. Kto go zna, połączy się z tym, co udostępnia serve, chyba że serwer używa --allow=nodekey:... albo kluczy SSH. Przy no-auth-ssh dostaje powłokę jako użytkownik serwera. Jeśli adres wyciekł, zatrzymaj serwer, usuń zapisany klucz poleceniem tailcat genkey --delete --key=default i wygeneruj nowy.